Giriş yap

Çin Deepfake Rejimi: Üç Yönetmelik, Zorunlu Görünür Etiket ve Operasyonel Denetim

648 kelime3 dk okuma

Çin, üretken yapay zekâ ve deepfake’i üç katmanda düzenledi: Derin Sentez Yönetmeliği 10 Ocak 2023’te, Üretken Yapay Zekâ Hizmetleri Geçici Önlemleri 15 Ağustos 2023’te, Yapay Zekâ ile Üretilen İçeriğin Etiketlenmesi önlemleri ise 1 Eylül 2025’te yürürlüğe girdi; görünür etiket ve makine-okunur metadata birlikte zorunlu.

Üç adımda kurallaşan bir takvim

Çin, üretken yapay zekânın yarattığı sahtecilik ve propaganda risklerini üç ayrı hukuki belgeyle adresledi. İlk adım olan Derin Sentez Yönetmeliği (Provisions on the Administration of Deep Synthesis of Internet Information Services), Aralık 2022’de Cyberspace Administration of China, MIPT ve Kamu Güvenliği Bakanlığı tarafından ortaklaşa açıklandı ve 10 Ocak 2023’te yürürlüğe girdi; yüz değiştirmekten ses klonlamaya kadar “deepfake” olarak bilinen tekniğin bütününü “derin sentez” şemsiyesi altına aldı.

İkinci adım, 13 Temmuz 2023’te açıklanan ve 15 Ağustos 2023’te yürürlüğe giren Üretken Yapay Zekâ Hizmetlerinin Geçici Yönetimi (Interim Measures for Generative AI Services) oldu. Üçüncü adım ise 14 Mart 2025’te yayınlanan ve 1 Eylül 2025’te yürürlüğe giren Yapay Zekâ ile Üretilen Sentetik İçeriğin Etiketlenmesine İlişkin Önlemler (Labeling Measures).

Derin Sentez Yönetmeliği ne getiriyor

Yönetmelik üç rol ayrımı yapıyor: içerik üreticisi, yayıncı platform ve teknik destek sağlayıcısı. Her rolün taşıması gereken bir yükümlülük paketi var. Yüz ve ses gibi biyometrik değiştirmelerde kullanıcıdan açık rıza, belirgin ve görünmez filigran ekleme, derin sentez altyapısının kayıt altına alınması bu paketin omurgası.

Yönetmelik ayrıca haber üretimi, sosyal içerik ve kimlik temsili gibi kritik senaryolar için ek onay ve güvenlik değerlendirmesi şartı getirdi. Böylece Çin, deepfake’i genel bir suç olmaktan çıkarıp spesifik senaryolara göre farklılaşan bir uyum yükümlülüğüne dönüştürdü.

Etiketleme rejiminin katılığı

Eylül 2025’te yürürlüğe giren etiketleme zorunluluğu, AI ile üretilen her sentetik içeriğin görünür bir etiket ve makine-okunur bir metadata etiketi taşımasını şart koşuyor. Görünür etiket; ses, video, metin ve sanal sahne türleri için konum, süre ve boyut gibi detaylı biçim kurallarına bağlı.

Zorunluluk yalnızca içeriği üreten platformu değil, dağıtımı yapan sosyal medya ve haber portallarını da sorumlu tutuyor. Uygulama, 2023’te getirilen güvenlik değerlendirmesi ve hizmet kaydı rejimleriyle birleşince, Çin’in üretken AI ürünleri için en katı uyum paketi ortaya çıktı.

Sahada nasıl uygulanıyor

Uygulama katı: CAC, 2023’ten itibaren yerel büyük modelleri tek tek hizmet kaydına aldı (Eski-ChatGPT karşılığı yerli modeller için güvenlik testi ve içerik filtreleme kriterleri ön koşul). Yurt dışı kaynaklı hizmetler için ayrı bir sınır-ötesi izin rejimi yürürlükte; bu yüzden ChatGPT ve benzerleri Çin’de fiilen erişime kapalı.

Sahada, etiketleme denetimini ihlal eden platformlara hızlı uyarı ve içerik kaldırma cezaları verildi. Diğer bir ifadeyle Çin, kâğıt üzerindeki regülasyonu hem teknik altyapıya hem içerik yüzeyine dokunan operasyonel bir kontrole çevirdi.

Avrupa ve ABD ile karşılaştırma

Küresel resme bakınca Çin’in etiketleme rejimi, AB AI Act’in şeffaflık yükümlülüğüne benziyor; ama onun aksine çok daha erken yürürlüğe girdi ve biçimsel kuralları çok daha ayrıntılı. ABD’de ise federal düzeyde benzer bir zorunluluk yok; tartışma 2025’teki AI Action Plan ve eyalet yasaları ekseninde yürüyor.

Bu üç çizgi, yapay zekâ içeriğinin nasıl işaretleneceği sorusunun coğrafyaya göre çok farklı biçimde çözüldüğünü gösteriyor. Çin, bu çözümde “en hızlı ve en katı” taraf olarak öne çıkıyor.

  • Derin Sentez Yönetmeliği 10 Ocak 2023’te yürürlüğe girdi
  • Üretken AI Geçici Önlemleri 15 Ağustos 2023’te yürürlüğe girdi
  • AI içerik etiketleme zorunluluğu 1 Eylül 2025’te başladı
  • Görünür etiket ve makine-okunur metadata birlikte zorunlu

Sık sorulan sorular

Derin Sentez Yönetmeliği ile Generative AI Geçici Önlemleri arasındaki fark ne?

Derin Sentez Yönetmeliği özellikle sentez üretimi (biyometrik dönüşüm, yüz değiştirme, ses klonlama) için tasarlandı. Generative AI Geçici Önlemleri ise Çin içinde hizmet veren üretken yapay zekâ platformlarına güvenlik değerlendirmesi, içerik filtreleme ve kullanıcı şikâyet mekanizması şartı getiriyor; ikisi birlikte bir uyum rejimi kuruyor.

Etiket zorunluluğu her içeriğe mi uygulanıyor?

Kural olarak evet. Ses, video, metin ve sanal sahne gibi sentetik içerik türlerinin her biri için görünür etiket zorunlu; ayrıca makine-okunur metadata eklenmesi gerekiyor. İçeriği üreten ve dağıtan platformların ikisi de sorumlu.

Yasal düzenleme uygulamada caydırıcı mı?

CAC’ın hizmet kaydı, güvenlik değerlendirmesi ve içerik kaldırma/uyarı cezaları, yerli modellerin büyük çoğunluğunu pratikte kurala uymaya zorladı. Avrupa’daki AI Act’e kıyasla hem daha erken yürürlüğe girdi hem de biçimsel kuralları çok daha ayrıntılı.

Yurt dışı yapay zekâ hizmetleri nasıl etkileniyor?

Çin sınırları içinde hizmet sunmak isteyen yabancı AI sağlayıcıları ayrıca sınır-ötesi izin ve güvenlik incelemesi alıyor; ChatGPT ve benzeri hizmetler bu çerçevede fiilen erişime kapalı. Ülkenin üretken AI ekosistemi büyük ölçüde yerli modeller üzerinden dönüyor.

Kaynakça

  1. Provisions on the Administration of Deep Synthesis of Internet Information ServicesChina Law Translate
  2. China: Provisions on Deep Synthesis Technology Enter Into EffectLibrary of Congress
  3. Interim Measures for the Management of Generative AI ServicesWikipedia
  4. Measures for Labeling of AI-Generated Synthetic ContentChina Law Translate
  5. China’s AI-Labeling Measures and Mandatory National Standards take effect September 1Loeb & Loeb

Bu konuyla ilgili haberler